Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16 đã được Quốc hội khóa XVI, Kỳ họp thứ Nhất thông qua ngày 23/4/2026 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027. Luật được ban hành nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về cải cách hành chính, cải cách tư pháp, đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa công tác đăng ký và quản lý hộ tịch, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.

Theo Luật, người dân có thể đăng ký các sự kiện hộ tịch tại bất kỳ Ủy ban nhân dân cấp xã nào trên phạm vi cả nước, không phụ thuộc nơi cư trú hoặc địa giới hành chính. Đây là điểm mới quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân khi thực hiện các thủ tục hộ tịch.

Luật cũng đơn giản hóa mạnh mẽ thủ tục hành chính theo hướng tăng cường đăng ký trực tuyến, liên thông dữ liệu, giảm giấy tờ và thực hiện nguyên tắc "người dân chỉ cung cấp thông tin một lần". Các cơ quan nhà nước có trách nhiệm chủ động khai thác, chia sẻ dữ liệu đã có để giải quyết thủ tục hành chính, hạn chế tối đa việc yêu cầu người dân nộp hoặc xuất trình lại giấy tờ.

Người dân được lựa chọn thực hiện thủ tục đăng ký hộ tịch theo ba phương thức gồm: trực tuyến, qua dịch vụ bưu chính hoặc trực tiếp. Đối với thủ tục đăng ký kết hôn và đăng ký giám hộ, các bên vẫn phải trực tiếp có mặt khi nhận kết quả để ký giấy tờ và sổ hộ tịch theo quy định.

Một điểm mới đáng chú ý của Luật là chuyển từ phương thức "quản lý thụ động" sang "phục vụ chủ động". Khi dữ liệu từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được kết nối đầy đủ với hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ chủ động thực hiện đăng ký khai sinh đối với trẻ em được sinh tại cơ sở y tế và đăng ký khai tử đối với trường hợp tử vong tại cơ sở y tế.

Luật cũng xác định Cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia, được xây dựng tập trung, thống nhất và kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và giải quyết thủ tục hành chính.

Bên cạnh đó, Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tốt hơn quyền nhân thân của cá nhân; bổ sung quy định về đăng ký hộ tịch đối với người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam; bổ sung quy định về thay đổi thông tin quê quán; đồng thời xác định thông tin khai sinh là thông tin hộ tịch gốc của cá nhân, làm cơ sở thống nhất thông tin trong các giấy tờ và cơ sở dữ liệu khác.

Để triển khai hiệu quả Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16, người dân cần chủ động cập nhật, kiểm tra và bảo đảm tính chính xác của thông tin hộ tịch; thực hiện đăng ký hộ tịch đầy đủ, đúng thời hạn; sử dụng các cổng dịch vụ công và hệ thống đăng ký chính thức của cơ quan nhà nước; đồng thời kịp thời đề nghị cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh khi phát hiện thông tin chưa chính xác hoặc chưa thống nhất.

Việc triển khai Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16 góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, công khai, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm phục vụ, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số quốc gia và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.